Châu Phi đang tách đôi nhanh hơn dự đoán

Khám phá Thứ 3, 22/09/2026 09:27:54 AM Theo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng online

Theo Science Daily, các nhà địa chất phát hiện vỏ Trái Đất bên dưới đới tách giãn Turkana ở Đông Phi mỏng hơn nhiều so với những tính toán trước đây. Kết quả cung cấp thêm bằng chứng cho thấy quá trình tách rời lục địa tại khu vực này đã diễn ra trong hàng triệu năm.

Đới tách giãn Turkana kéo dài khoảng 500 km qua Kenya và Ethiopia, thuộc Hệ thống đới tách giãn Đông Phi. Hệ thống này trải dài từ vùng trũng Afar ở đông bắc Ethiopia đến Mozambique, nơi các mảng kiến tạo đang dịch chuyển và kéo giãn lớp vỏ Trái Đất.

Tại Turkana, các mảng châu Phi và Somali đang từ từ tách xa nhau với tốc độ khoảng 4,7 mm mỗi năm. Quá trình này kéo giãn lớp vỏ sang hai bên, khiến mặt đất uốn nếp, nứt vỡ và tạo điều kiện cho magma từ sâu bên dưới đi lên.

Lớp vỏ chỉ còn dày khoảng 13 km

Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Communications, nhóm của Christian Rowan, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đài quan sát Trái Đất Lamont - Doherty thuộc Đại học Columbia, phát hiện quá trình tạo rãnh nứt ở Turkana tiến triển nhanh hơn dự đoán, khiến lớp vỏ Trái Đất tại đây trở nên đặc biệt mỏng.

Vùng phía tây đới tách giãn Turkana. (Ảnh: Christian Rowan)

Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu địa chấn chất lượng cao thu thập thông qua các đối tác trong ngành công nghiệp và Viện bồn địa Turkana. Bằng cách kiểm tra cách sóng âm truyền qua các lớp dưới lòng đất, kết hợp với một số phương pháp hình ảnh khác, các nhà khoa học lập bản đồ cấu trúc trầm tích và xác định độ sâu của lớp vỏ.

Kết quả cho thấy lớp vỏ dọc trung tâm đới tách giãn chỉ dày khoảng 13 km, trong khi ở những khu vực xa hơn, con số này lên tới hơn 35 km.

Khi lớp vỏ càng mỏng, nó càng yếu và quá trình hình thành rãnh nứt càng dễ xảy ra. Theo Science Alert, khi lớp vỏ mỏng dưới 15 km, quá trình tách giãn bước vào giai đoạn được gọi là “thắt cổ chai”, khi sự tách rời lục địa gần như không thể tránh khỏi.

Một đại dương mới có thể hình thành trong tương lai

Dù quá trình tách rời đang diễn ra, những thay đổi này được tính bằng khoảng thời gian hàng triệu năm. Đới tách giãn Turkana bắt đầu mở ra khoảng 45 triệu năm trước.

Các nhà nghiên cứu ước tính giai đoạn “thắt cổ chai” tại khu vực bắt đầu sau những đợt phun trào núi lửa lớn cách đây khoảng 4 triệu năm. Trong vài triệu năm tới, giai đoạn này có thể hoàn tất và chuyển sang quá trình đại dương hóa.

Lục địa châu Phi đang tách dần ra và hình thành nên đại dương mới. (Ảnh: Chụp màn hình)

Khi đó, lớp vỏ sẽ tiếp tục mỏng đi, magma phun lên qua các khe nứt rồi nguội và tích tụ, hình thành đáy biển mới. Quá trình này cuối cùng có thể tạo điều kiện để nước biển tràn vào khu vực.

Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện dấu vết của một giai đoạn tạo rãnh nứt trước đó. Giai đoạn này không khiến lục địa tách rời hoàn toàn nhưng đã làm lớp vỏ mỏng và yếu hơn, tạo điều kiện cho quá trình tách giãn đang diễn ra hiện nay.

Turkana vì thế trở thành khu vực quan trọng để các nhà khoa học nghiên cứu quá trình một lục địa bị kéo giãn, biến đổi và tiến dần tới giai đoạn hình thành vỏ đại dương mới.